Een Zelfkritische Humanist in Beweging Hoofdstuk 1: Fundamenten Ik ben geboren in Hasselt in 1950, maar zo’n feit zegt eigenlijk maar weinig over wat iemand fundamenteel drijft. Als ik mijn eigen uitgangspunt zou moeten aanduiden, dan noem ik mezelf een humanist – niet als etiket, maar als richtinggevend anker. Mijn blik op het leven, op de mensen om mij heen en op het universum, is in wezen geworteld in één simpele waarheid: alles wat ik ervaar, ben ik. Niet alsof er niets bestaat buiten mezelf, maar omdat het geen zin heeft te doen alsof ik van buitenaf kan kijken. Vanuit die gedachte groeit meteen een diepe overtuiging: mensen zijn radicaal gelijkwaardig. Ik heb nooit het gevoel gehad dat ik boven of onder iemand stond – zoiets is voor mij ronduit ondenkbaar. Dat is niet het gevolg van naïviteit, eerder van een aanhoudend, kritisch vertrouwen in onze gedeelde menselijkheid. Dogma’s zijn mij vreemd, want wie kan de totaliteit van de werkelijkheid nu werkelijk vatten? Wetenschap is voor mij een leidende leidraad, maar ik geloof dat er iets is voorbij de rationaliteit. Schoonheid, de kunsten, lichamelijke inspanning – daar schuilt voor mij ook spiritualiteit. Voldoening is iets dat zich ergens tussen kennis en intuïtie ophoudt, net op die scheidslijn waar woorden te kort schieten. Hoofdstuk 2: Dromen en Ambities Hoewel ik geen uitgesproken conventioneel mens ben, heb ik nooit de behoefte gevoeld mijzelf nodeloos te onderscheiden. Nieuwe dingen onderzoeken, daar heb ik altijd in geloofd. Experiment is levensnoodzakelijk, maar dan wel als een bewuste keuze – niet als sprong in het duister maar als nieuwsgierigheid die klein begint, een beetje ambitieus misschien. Binnen mijn eigen leven zijn mijn kinderen en het gezin dat ik stichtte een bron van betekenis. Ik besef steeds meer hoeveel geluk er in kleine, gedeelde momenten schuilt: het gesprek aan de keukentafel, de stiltes die troostend kunnen zijn. Maar ik ben ook een levenslange student gebleven. Op mijn vijfenveertigste schreef ik me als werkstudent in aan de universiteit om filosofie te studeren. Het werd geen roekeloze daad, maar een reis in de richting van zelfonderzoek en intellectuele vrijheid, met grote onderscheiding als kroon, maar het was vooral de tocht die zin gaf. Ik droom er niet van beroemd te zijn, noch rijk nog machtig. Maar als talenten die je hebt ontwikkeld er uiteindelijk toe leiden dat je zichtbaar bent, sterkt dat wel het geloof dat het mogelijk is om maatschappelijke waarde te creëren vanuit wie je bent. Bekendheid of invloed als doel op zich – het lijkt mij eigenlijk maar een magere drijfveer. Hoofdstuk 3: Uitdagingen en Groei Tegenslag is relatief, zou ik bijna achteloos willen zeggen, ware het niet dat niemand daar recht op heeft. Ik heb nooit bijzonder zware moeilijkheden moeten torsen; het zware lot is mij tot nu toe bespaard gebleven. Maar als er uitdagingen op mijn pad kwamen die noodzakelijk waren om verder te komen, ben ik altijd in beweging gekomen. Ik ben niet iemand die bij de pakken blijft zitten; als iets echt belangrijk is, dan zoek ik naar de juiste manier om het aan te pakken. Mijn kijk op mensen is door de jaren heen genuanceerd geraakt. In wezen vertrouw ik op mensen, maar niet op een al te simplistische manier. Eerlijkheid, bijvoorbeeld, is geen absoluut gegeven. In een samenleving zijn radicale eerlijkheid en onwrikbare betrouwbaarheid illusies. Iedereen balanceert immers op het koord tussen zichzelf en het belang van de anderen. Wat niet wegneemt dat ik erbij gebaat ben mijzelf te blijven herinneren aan de waarde van vertrouwen, zelfs wanneer het onvolmaakt blijft. Ik groeide op om een zekere mate van zelfrelativering te omarmen. Dingen die wijzen op het absurde, op de ironie van verwachtingen versus werkelijkheid – ik lach erom, soms grinnikend om mijn eigen drang tot controle, die altijd weer op de proef wordt gesteld door het leven zelf. Hoofdstuk 4: Prestaties en Invloed Als ik nadenk over wat ik heb klaargespeeld, kijk ik verrassend weinig naar traditionele carrièremijlpalen. Historisch gezien heb ik mijn eigen talenten niet maximaal kunnen benutten binnen mijn beroep – dat is eerder eerlijke dan bescheiden vaststelling. Maar mijn beslissing om op latere leeftijd alsnog een academisch pad te bewandelen, is iets waar ik trots op ben. Op mijn vijftigste studeerde ik – ondanks de druk van een job en het familieleven – met grote onderscheiding af als filosoof. Voor mij is dat geen trofee, maar wel het bewijs dat groei altijd mogelijk blijft, op welke leeftijd ook. Invloed is voor mij nooit het resultaat van macht, maar van verbinding. Mijn gevoelde verbondenheid strekt zich uit tot de mensheid als geheel en tot alle leven, maar krijgt een concretere vorm in mijn betrokkenheid bij het humanisme en de vrijmetselarij. In die omgevingen ervaar ik een gemeenschapszin waarin ik ruimte en vrijheid voel om zowel te geven als te ontvangen. Ook in vriendschap en in het zoeken naar nieuwe ‘soulmates’ vind ik de doorwerking van mijn waarden. Hoofdstuk 5: Visie Wat ik het liefst zou willen nalaten is niet tastbaar, het heeft weinig te maken met erfenissen of prestaties. Ik gun mijn dierbaren – en misschien bij uitbreiding iedereen – het besef dat het leven kostbaar en eindig is. Het beste wat je kunt doen, is je talenten ten volle ontwikkelen en die inzetten voor jezelf en de bredere gemeenschap. Zorg beter voor lichaam en geest dan je misschien gewend bent, en laat je niet verleiden tot het najagen van zaken die, achteraf gezien, maar korte voldoening schenken. Nieuwsgierigheid is geen zonde, maar je kompas – blijf altijd kritisch, altijd leergierig. Investeer in zorg voor de mensen om wie je geeft. Dat is waar op den duur de diepste voldoening te vinden is. En als je ergens op kunt vertrouwen, dan is het misschien op het feit dat niemand het leven volledig kan plannen, maar dat een beetje humor, zelfrelativering én het verlangen om te groeien, de beste handvatten blijven die je je als mens kunt wensen. Misschien schuilt daar ook een piepklein beetje troost voor iedereen die, net als ik, probeert van dit korte bestaan iets samenhangends te maken.